Παγκοσμιος Πλουτος;

TRUELIES:

Το παρον κειμενο δεν γραφτηκε με σκοπο να προπαγανδισει τις αποψεις ή τις θεσεις του ενος ή του αλλου πολιτικου κομματος. Σκοπος του ειναι να καταδειξει καποιες απο τις δομικες δυσλειτουργιες, κα-θως και τον εμφυτο παραλογισμο του υπαρχοντος νομισματικου-οικονομικου συστηματος. Οι ανθρωποι που το εγραψαν ειναι απλοι, καθημερινοι ανθρωποι σαν και εσας και δεν διαθετουν εξειδικευμενες γνω-σεις οικονομικης φυσεως, παρα μονο γενικες γνωσεις που ειναι ευκολα προσβασιμες και μπορουν να εξα-κριβωθουν απο τον καθενα. Οι πηγες που χρησιμοποιηθηκαν αναφερονται στο τελος του κειμενου.

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Το χρημα με τη σημερινη του μορφη, δηλαδη τα χαρτονομισματα, μετραει μολις 2-3 αιωνες ζωης. Μεχρι τοτε, ακομα και στις καθημερινες συναλλαγες, χρησιμοποιουνταν ο χρυσος και το ασημι. Με την αναπτυξη του εμποριου ομως αυτος ο τροπος συναλλαγης εγινε δυσχρηστος, κα-θως ηταν πρακτικα δυσκολο να κουβαλαει κανεις μαζι του το χρυσο στη φυσικη του μορφη. Επι-πλεον, υπηρχαν και προφανεις λογοι ασφαλειας που καθιστουσαν επικινδυνο να εχει κανεις στο σπιτι του μεγαλες ποσοτητες χρυσου. Ετσι, εκαναν την εμφανιση τους οι προγονοι των σημερι-νων τραπεζων, οι οποιοι αρχικα ηταν επιχειρησεις (συνηθως χρυσοχοοι) που διεθεταν χρηματο-κιβωτια και παρειχαν υπηρεσιες φυλαξης του χρυσου που διεθετε καποιος, εναντι ενος μικρου αντιτιμου.

Τα πρωτα χαρτονομισματα που εμφανιστηκαν ηταν οι αποδειξεις που επαιρναν οσοι κατεθεταν το χρυσο τους για φυλαξη στις επιχειρισεις αυτες. Μια επιπλεον λειτουργια που εκτελουσαν αυ-τες οι επιχειρισεις ηταν η παροχη δανειων – σε χρυσο. Καθως ομως αρχισε να διαδιδεται η χρηση των χαρτονομισμα-των και να γινονται εμφανη τα πλεονεκτηματα τους, ολο και περισσοτερος κο-σμος ζητουσε το δανειο να του παρεχεται σε αυτη τη μορφη αντι για χρυσο. Αυτη ειναι η απαρχη της καθολικης επικρατησης των χαρτονομισματων και η γεννηση των τραπεζων οπως τις ξερουμε σημερα.

Πολυ συντομα, οι τραπεζιτες παρατηρησαν οτι πλεον ελαχιστοι απο τους καταθετες επεστρεφαν χαρτονομισματα – δηλαδη αποδειξεις καταθεσης χρυσου – και ζητουσαν πισω πραγματικο χρυσα-φι. Η αποσταση μεχρι την επομενη σκεψη ηταν ελαχιστη: μπορουσαν να χρησιμοποιουν σαν αντικρυσμα για νεα δανεια οχι μονο το δικο τους ιδιοκτητο χρυσαφι, αλλα και αυτο των καταθε-των τους. Προφανως η κινηση αυτη τους απεφερε τεραστιο πλουτο, κατι που δημιουργησε σε κα-ποιους απο τους καταθετες την υποψια οτι αυτοι στους οποιους ειχαν εμπιστευτει τη φυλαξη της περιουσιας τους καλοπερνουσαν κατασπαταλωντας τη. Η υποψια αυτη διαλυθηκε οταν, μετα απο απαιτηση τους, οι τραπεζιτες τους εδειξαν το χρυσο τους που εξακολουθουσε να βρισκεται ασφα-λης στα χρηματοκιβωτια τους.

Φυσικα, οταν αυτοι εμαθαν το κολπακι αυτο, απαιτησαν να εχουν μεριδιο απο τα κερδη: αυτη ειναι η γεννηση του τοκου στις καταθεσεις και ετσι αντι να πληρωνουν για τη φυλαξη του χρυσου τους οπως εκαναν μεχρι τωρα, πληρωνοταν για την καταθεση του. Το μονο προβλημα τωρα ηταν οτι τα κερδη του τραπεζιτη τωρα μειωθηκαν δραματικα, κατι που τον οδηγησε στην επομενη σκε-ψη. Αφου πλεον κανεις δεν του ζητουσε χρυσο και κανεις δεν ηξερε ποσο ακριβως χρυσο εχει στο χρηματοκιβωτιο του, τοτε γιατι να μην κοψει λιγα παραπανω χαρτονομισματα; αυτο φυσικα εκα-νε τους τραπεζιτες πανισχυρους και η απατη ηταν κυριολεκτικα απιστευτη: κανεις δεν θεωρησε οτι ειναι πιθανο να συμβαινει κατι τετοιο.

Αυτη η πρακτικη ομως ηταν φυσικο και επομενο να δημιουργησει ανεξελεγκτο πληθωρισμο, και στις ελαχιστες περιπτωσεις που οι απατες αυτες εγιναν αντιληπτες, κλυδωνιστηκαν οι οικο-νομιες ολοκληρων κρατων. Η αντιδραση αυτη τη φορα δεν ηρθε απο τους καταθετες αφου αυτοι ηταν πλεον ικανοποιημενοι επειδη η φυλαξη του χρυσου τους αντι να κοστιζει, απεδιδε. Η αντι-δραση προηλθε απο τις κυβερνησεις, οι οποιες και κληθηκαν να λογοδοτησουν για τα προβλημα-τα που προκαλεσε η ανεξελεγκτη κυκλοφορια νεου χρηματος χωρις αντικρυσμα. Πλεον ομως ηταν αδυνατη η αποσυρση του πλαστου χρηματος που ειχε ηδη κυκλοφορησει καθως κατι τετοιο θα προκαλουσε πανικο στον κοσμο και καταρρευση της οικονομιας. Ετσι, απο τη στιγμη που απο-κλειοταν η καταδικη των πραγματικων υπευθυνων, η λυση που απεμενε ηταν μονοδρομος: νομι-μοποιηση, υπο την προυποθεση ομως οτι απο εκεινο το σημειο και επειτα θα εμπαιναν καποια ορια. Οι τραπεζες δηλαδη θα ειχαν ενα οριο ως προς το ποσο επιπλεον χρημα θα μπορουσαν να τυπωσουν για καθε μοναδα χρυσου που ειχαν στο θεσαυροφυλακιο τους. Αρχικα, η αναλογια αυ-τη ηταν 1:2, δηλαδη για καθε πραγματικο νομισμα στο θησαυροφυλακιο, η τραπεζα ειχε δικαιω-μα να τυπωσει χαρτονομισματα 2πλασιας αξιας, κατι που στη συνεχεια αλλαξε. Μετα απο συνε-χεις πιεσεις του καρτελ των τραπεζων, η αναλογια εγινε 1:10 ή και μεγαλυτερη. Στο σημειο αυτο, το χρημα εξακολουθουσε να αντιπροσωπευει αξια, καθως καθε χαρτονομισμα μπορουσε θεωρη-τικα να ανταλλαχθει με μια δε-δομενη ποσοτητα χρυσου. Αυτος ειναι με απλα λογια ο κανονας χρυσου, ο οποιος ομως ειχε ενα προφανες ελλατωμα. Εαν πολλοι ανθρωποι ταυτοχρονα επεστρε-φαν τα χαρτονομισματα και απαιτουσαν την εξαργυρωση τους σε χρυσο (οπως και εγινε σε περιο-δους κρισεων), ο χρυσος αυτα πολυ απλα δεν υπηρχε.

Ετσι, το επομενο βημα, σε κυβερνητικο επιπεδο πια, καθως η καθε κυβερνηση εχει αμεσο συμ-φερον να ευημερουν οι τραπεζες της χωρας της, ηταν να καταργηθει ο κανονας χρυσου.

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

Καπως ετσι, φτασαμε στη συγχρονη εποχη, οπου το χρημα πλεον αντιπροσωπευει χρεος – οχι αξια. Καποτε, ο μονος τροπος δημιουργιας νεου χρηματος ηταν η ανακαλυψη νεων κοιτασματων χρυσου, απο τον οποιον στη συνεχεια κοβοταν τα νεα νομισματα. Σημερα, ο μονος τροπος δημι-ουργιας νεου χρηματος ειναι η συναψη δανειων και το λεγομενο “συστημα κλασματικων αποθε-ματικων” (fractional reserve banking system). Η διαδικασια γενικα εχει ως εξης: η κυβερνηση ενος κρατους αποφασιζει οτι χρειαζεται 10 δις επιπλεον. Επικοινω-νει με την κεντρικη τραπεζα της χωρας της και ζηταει τα χρηματα αυτα. Η κεντρικη τραπεζα απανταει “Βεβαιως. Θα αγορα-σουμε 10 δις σε κρατικα ομολογα”. Τοτε η κυβερνηση τυπωνει μερικα σοβαροφανη σχεδια σε με-ρικα κομματια χαρτι και τα κοστολογει με συνολικη αξια 10 δις. Η κεντρικη τραπεζα με τη σειρα της τυπωνει μερικα αλλα σοβαροφανη σχεδια σε μερικα κομματια χαρτι, συνολικης αξιας επισης 10 δις, τα ονομαζει τραπεζογραμματια και τα ανταλλασει με τα κρατικα ομολογα. Στην ουσια δη-λαδη, τα κρατικα ομολογα σημαινουν οτι η κυβερνηση βεβαιωνει οτι χρωσταει το ποσο που ανα-γραφεται σε αυτα σε αυτον που τα κατεχει. Τη στιγμη λοιπον της ανταλλαγης, τα τραπεζογραμμα-τια που τυπωσε η τραπεζα μετατρεπονται σε νομιμο χρημα. Και ιδου! 10 δις νεου χρηματος μολις δημιουργηθηκαν, παραλληλα με την υποχρεωση της κυβερνησης να ξεπληρωσει το ποσο αυτο στην τραπεζα που τα εξεδωσε. Με απλα λογια, τα χρηματα δημιουργουνται μεσα απο το χρεος.

Στη συνεχεια, η κυβερνηση χρησιμοποιει τα χρηματα αυτα για την καλυψη των αναγκων της, οποτε αφου τα χρηματα κανουν τον κυκλο τους στην αγορα, καποια στιγμη θα καταληξουν με τη μορφη καταθεσης σε καποια τραπεζα. (για να γινει πιο κατανοητο το παραδειγμα, εδω θα κανου-με μια επιπλεον απλουστευση και θα υποθεσουμε οτι το αρχικο ποσο των 10 δις καταληγει στον ιδιο λογαριασμο). Τη στιγμη της καταθεσης, τα χρηματα γινονται αυτοματα μερος των αποθεμα-τικων της τραπεζας, οποτε βασει του συστηματος κλασματικων αποθεματικων, ενα μερος τους θεωρειται ως “υποχρεωτικο αποθεματικο” (συνηθως το 10%) και το υπολοιπο θεωρειται πλεονα-ζον αποθεματικο και μπορει να χρησιμοποιη-θει σαν βαση για τη χορηγηση δανειων. Ας υποθε-σουμε οτι καποιος ζηταει ενα δανειο υψους 9 δις και το δανειο αυτο εγκρινεται. Θα ηταν λογικο να υποθεσουμε οτι αυτο το ποσο των 9 δις προερχεται απο την αρχικη καταθεση των 10 δις, μονο που δεν ειναι ακριβως ετσι. Αυτο που συμβαινει στην πραγματικοτητα, ειναι οτι ακομα και μετα την παροχη του δανειου, τα 10 δις ειναι παντα διαθεσιμα για αναληψη, δη-λαδη στην ουσια τα 9 δις του δανειου δημιουργηθηκαν απο το πουθενα, μονο και μονο επειδη υπηρχε η αρχικη καταθε-ση των 10 δις που δημιουργησε το πλεοναζον αποθεματικο ενω παραλληλα υπηρχε και η ζητηση για αυτο το δανειο. Στη συνεχεια, αφου και τα 9δις κανουν τον κυκλο τους στην αγορα, καποια στιγμη θα καταληξουν και αυτα σε μια τραπεζα, οποτε η διαδικασια επαναλαμβανεται απο την αρχη: 10% (810 εκ.) ειναι το υποχρεωτικο αποθεματικο ενω τα υπολοιπα 8,1 δις χρησιμοποιου-νται σαν βαση για νεα δανεια κλπ. Με αυτο τον τροπο, σε βαθος χρονου δημιουργουνται 90 δις επιπλεον απο την αρχικη καταθεση των 10 δις. Για την ακριβεια, το συνολικο ποσο των επιπλεον χρηματων που μπορουν να δημιουργηθουν ειναι αντιστροφως αναλογο του ποσοστου του ελαχι-στου υποχρεωτικου αποθεματικου – οσο μικροτερο το ποσοστο, τοσα περισσοτερα επιπλεον χρη-ματα και χρεος δημιουργουνται.

Παραλογο ε; Και ακομα δεν αναφερθηκαμε καν στο επιτοκιο.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Οπως ολοι ξερουμε, ολα τα δανεια πρεπει να επιστραφουν στην τραπεζα με καποιο τοκο. Αφου ομως τη στιγμη της χορηγησης του δανειου δημιουργειται μονο το αρχικο κεφαλαιο, τοτε απο που προερχεται αυτος ο τοκος; Πολυ σωστα το μαντεψατε. Απο πουθενα. Δεν υπαρχει. Ο μονος τρο-πος για να καλυφθει ειναι τα επιπλεον δανεια, που φυσικα σημαινουν μεγαλυτερο χρεος και ενα φαυλο κυκλο χωρις τελος. Αυτος ειναι ο λογος που το εξωτερικο χρεος της καθε χωρας (και οχι μονο της ελλαδας φυσικα) καθε χρονο διογκωνεται. Αυτος ειναι ο λογος που η συντριπτικη πλειο-ψηφια τω φυσικων και νομικων προσωπων χρωσταει (κρατη, επιχειρησεις, νοικοκυρια). Οταν τε-λειωνουμε την αποπληρωμη ενος δανειου, αισθανομαστε ανακουφιση, καθως πλεον εχουμε πε-ρισσοτερα χρηματα να ξοδεψουμε για την καλυψη των αναγκων μας. Αυτο δημιουργει την εσφαλμενη εντυπωση οτι αν ολοι εκαναν οικονομια μεχρι να ξεπληρωσουν το δανειο τους, ισως η κοινωνια θα μπορουσε να απαλλαγει απο το χρεος. Δυστυχως ομως δεν ειναι ετσι. Στην πραγμα-τικοτητα, εαν μπορουσαμε να ξεπληρωσουμε ολοι τα χρεη μας, συμπεριλαμβανομενης και της κυβερνησης, δε θα εμενε καθολου χρημα στην αγορα. Η για να το θεσουμε αλλιως, τα χρηματα που χρωσταμε συνολια (και η ελλαδα αλλα και οποιαδηποτε αλλη χωρα), ειναι κατα πολυ περισ-σοτερα απο αυτα που ειναι διαθεσιμα στην κυκλοφορια. Ο τροπος που επιλεγεται για την αντιμε-τωπιση αυτης της δομικης αδυναμιας του συστηματος ειναι η συναψη νεων δανειων, καθως χρει-αζεται καινουριο χρημα συνεχως προκειμενου να αποπληρωθουν παλιοτερα χρεη, αυτη ειναι εν γενει η αιτια του πληθωρισμου.

Το αποτελεσμα αυτου του παραλογου και αυτοκαταστροφικου συστηματος ειναι ο κοσμος που βλεπου-με γυρω μας. Ενας κοσμος οπου για να επιζησουμε χρειαζεται να δουλευουμε ολοενα και περισσοτερο, ασχετα με το αν η τεχνολογια συνεχως προοδευει. Αυτη η προοδος στην πραγματι-κοτητα ωφελει μονο τους ελαχιστους στην κορυφη της πυραμιδας, ενω οσοι απο τους υπολοιπους ειναι “τυχεροι” εχουν την επιλογη να δουλεψουν λιγο περισσοτερο. Ή πολυ. Ή να δουλεψει και η συζυγος, ή ολα αυτα μαζι. Το αποτελεσμα αυτων των συνθηκων (διαλυμενες οικογενειες, παιδια με ψυχικα τραυματα τα οποια κουβα-λανε για μια ζωη, με οτι αυτο συνεπαγεται) δεν φαινεται να αποσχολουν κανεναν στην κορυφη της πυραμιδας. Φυσικα, δεν ειναι αυτος ο πατος του βαρελιου, εχει και χειροτερα. Γιατι υπαρχουν και ολοι εκεινοι που δεν ειχαν το προνομιο να γεννηθουν σε καποια απο τις “ανεπτυγμενες” χωρες. Υπαρχουν ολα αυτα τα παιδια για τα οποια καθε σουρουπο μεταφραζεται σε μια ακομα κερδισμενη μαχη με την επιβιωση, ολοι αυτοι οι ανθρωποι για τους οποιους δεν υπαρχει αυριο και για τους οποιους κανεις δε δινει δεκαρα. Την ωρα που 1% του πληθυσμου κατεχει πανω απο το 40% του παγκοσμιου πλουτου, ενα 50% των συ-νανθρωπων μας ζει με λιγοτερο απο 1 δολαριο τη μερα και 24000 παιδια πεθαινουν καθε μερα απο την πεινα και απο αντιμετωπισιμες ασθενειες.

Φυσικα, αυτο δε σημαινει οτι θα επρεπε να νιωθουμε ευγνωμοσυνη ή να εφησυχαζουμε. Η χιλιοειπω-μενη και τετριμμενη πλεον φραση “οι φτωχοι γινονται φτωχοτεροι και οι πλουσιοι πλουσιοτεροι” ειναι περα για περα αληθινη και μας αφορα αμεσα. Το 1960 το πλουσιοτερο 20% του πλανητη ειχε στη διαθεση του 30 φορες περισσοτερους πορους απ’οτι το φτωχοτερο 20%. Το 1995 η αναλογια ηταν 74:1. Αυτοι οι προβληματισμοι δεν ειναι απο καποιον αλλο πλανητη. Τα προβληματα αυτα δεν ειναι ασχετα με την καθημερινοτητα μας επειδη συμβαινουν σε καποια αλλη γωνια της γης. Ειναι η μοιρα που περιμενει τον κοσμο αν συνεχισουμε να κανουμε τα στρα-βα ματια, ειναι κυριολεκτικα η φωτια στο σπιτι του γειτονα.

ΛΥΣΗ ΥΠΑΡΧΕΙ;

Ομως δε φτανει μονο η αναγνωριση των προβληματων ή η διαθεση να τα λυσουμε. Εξισου σημαντικες προυποθεσεις ειναι και η υπαρξη της γνωσης και των απαραιτητων φυσικων πορων. Απο αυτη την αποψη, εαν υπηρξαν σε καποια εποχη οι καταλληλες προυποθεσεις για τη δημι-ουργια μιας κοινωνιας ευημεριας για ολους, χωρις φυλετικες, πολιτικες, θρησκευτικες ή οποιου-δηποτε αλλου ειδους διακρισεις, τοτε αυτη η εποχη ειναι τωρα. Εχουμε τοσο την απαραιτητη γνωση, οσο και τα απαραιτητα υλικα αγαθα για να δημιουργησουμε αυτη την κοινωνια. Εαν ανα-ρωτιεστε που ειναι η αφθονια, ρωτηστε να μαθετε για τις ποσοτητες γεωργικων προιοντων που καταστρεφονται καθε χρονο προκειμενου να κρατηθει ψηλα η τιμη τους. Θυμηθειτε ποτε ηταν η τελευταια φορα που μπηκατε σε ενα μαγαζι και ειδατε αδεια ραφια επειδη δεν εφταναν τα προιο-ντα για ολους. Φυσικα τα παραδειγματα μπορουν να συνεχιστουν επ’απειρον, κατι που προφανως δε γινεται λογω του περιορισμενου μεγεθους αυτου του κειμενου. Οσον αφορα την τεχνολογια, δε χρειαζεται καποιο συγκεκριμενο παραδειγμα. Αρκει να αναλογιστουμε τη ζωη μας πριν απο μολις 10-20 χρονια και θα συνειδητοποιησουμε οτι αυτο που τοτε φανταζε ουτοπια, σημερα ειναι κοι-νος τοπος. Το θεμα δεν ειναι η διαθεσιμοτητα πορων και τεχνολογιας, αλλα η χρηση που κανου-με. Απο τη στιγμη λοιπον που εχουμε τα μεσα, τοσο υλικα, οσο και πνευματικα, ποια δικαιολογια εχουμε να αφηνουμε να διαιωνιζεται το χαλι που επικρατει στην κοινωνια γυρω μας; Οτι φταιει το συστημα και ο κοσμος που κληρονομησαμε. Μονο που δε φτανουν πλεον οι δικαιολογιες. Τον κοσμο δεν τον κληρονομησαμε, τον δανειστηκαμε απο τα παιδια μας. Το συστημα ειμαστε εμεις και αν αλλαξουμε εμεις, αλλαζει και το συστημα.

Το πρωτο βημα ειναι η ενημερωση.

Ν.Π. Μελος Κινηματος zeitgeist

πηγες:

Zeitgeist – Addendum, www.zeitgeistmovie.com/add_greek.htm

money as debt greek subtitles, www.youtube.com

activist orientation guide, www.thezeitgeistmovement.com

http://en.wikipedia.org/wiki/Bank_run

http://en.wikipedia.org/wiki/Category:Financial_crises

http://en.wikipedia.org/wiki/Fractional-reserve_banking

http://www.globalissues.org/article/26/poverty-facts-and-stats

http://www.globalissues.org/article/715/today-over-24000-children-died-around-the-world